Een kredietaanvraag kan op papier logisch zijn en toch stranden op één vraag van de financier: wie draagt het risico als de onderneming niet betaalt? Vooral bij jonge bv’s, groeifinanciering of bedrijven met beperkte zekerheden komt dan een persoonlijke borgstelling op tafel. Wie zich afvraagt hoe werkt zakelijke borgstelling, moet verder kijken dan de handtekening onder de kredietovereenkomst. De borgstelling kan direct raken aan privévermogen, onderhandelingsruimte en de continuïteit van de onderneming.
Hoe werkt zakelijke borgstelling in de praktijk?
Bij een zakelijke borgstelling belooft een derde partij – vaak de directeur-grootaandeelhouder, ondernemer of moedermaatschappij – de schuld van de onderneming te betalen als die onderneming haar verplichtingen niet nakomt. De bank, leasemaatschappij, verhuurder of leverancier krijgt daarmee een extra verhaalsmogelijkheid naast de onderneming zelf.
Stel dat een bv een rekening-courantkrediet van €100.000 aanvraagt. De bank vindt de kasstromen nog onvoldoende voorspelbaar om uitsluitend op de bv te vertrouwen. Zij kan de aandeelhouder vragen om persoonlijk borg te staan, bijvoorbeeld tot maximaal €50.000. Als de bv rente of aflossing niet meer betaalt en de financier de schuld opeist, kan de financier onder de voorwaarden van de borgtocht ook de borg aanspreken.
De borgstelling is dus geen lening aan de ondernemer, maar wel een juridische betalingsverplichting die in werking kan treden. Dat onderscheid wordt in de praktijk nogal eens onderschat. De financiering staat op naam van de bv, maar het financiële risico verschuift deels naar de persoon achter die bv.
De betrokken partijen en hun belangen
De schuldenaar is de onderneming die de financiering ontvangt. De schuldeiser is de partij die geld uitleent, een leaseobject financiert, goederen op krediet levert of een andere verplichting aangaat. De borg is degene die instaat voor betaling wanneer de schuldenaar tekortschiet.
Voor de financier verlaagt een borgstelling het kredietrisico. Voor de ondernemer kan zij toegang geven tot kapitaal dat zonder aanvullende zekerheid niet beschikbaar zou zijn. De prijs daarvan is dat de scheiding tussen zakelijk en privé minder hard wordt. Juist bij een bv, die normaal gesproken aansprakelijkheid afschermt, is dat een fundamentele afweging.
Wanneer vraagt een financier om een borgstelling?
Een persoonlijke borgstelling is gebruikelijk wanneer het risico voor de financier lastig te beoordelen of hoog is. Dat speelt bijvoorbeeld bij starters zonder lange jaarrekeninghistorie, ondernemingen met sterke groei, overnames, vastgoedexploitatie, seizoensbedrijven en financieringen met weinig onderpand.
Ook de kwaliteit van bestaande zekerheden telt mee. Machines, voorraad of debiteuren kunnen worden verpand, maar leveren niet altijd voldoende dekking op. Een machine kan bij gedwongen verkoop fors minder waard zijn dan op de balans. Debiteuren kunnen oninbaar blijken. Een borgstelling vult dan het gat tussen de gewenste financiering en de zekerheid die de onderneming zelf biedt.
Dat betekent niet dat een borgstelling altijd redelijk is. Een gevestigde onderneming met stabiele cashflow, substantiële activa en een beperkte kredietvraag heeft meer ruimte om voorwaarden te bedingen. Onderhandelen begint daarom niet bij de vraag óf u wilt tekenen, maar bij een scherp beeld van het werkelijke financieringsrisico.
Borgstelling is niet hetzelfde als hoofdelijkheid
Deze begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar de juridische en financiële positie verschilt. Bij een borgtocht staat de borg in beginsel in voor de schuld van een ander. Bij hoofdelijke aansprakelijkheid zijn meerdere partijen ieder zelf volledig aansprakelijk voor dezelfde schuld. De schuldeiser kan dan vaak direct kiezen wie hij aanspreekt.
In financieringsdocumentatie kunnen beide constructies naast elkaar voorkomen. Een bank kan bijvoorbeeld een bv als kredietnemer aanwijzen, twee aandeelhouders hoofdelijk laten instaan voor een beperkt bedrag en daarnaast aanvullende pandrechten eisen. De details van de formulering bepalen vervolgens of en wanneer de financier verhaal kan nemen.
Let ook op het verschil met een overheidsgarantie, zoals een borgstellingsregeling voor mkb-financiering. Daarbij staat de overheid onder voorwaarden deels garant richting de financier, niet de ondernemer richting de overheid. Zo’n regeling kan de toegang tot krediet verbeteren, maar sluit een persoonlijke borgstelling van de ondernemer niet automatisch uit.
De voorwaarden bepalen het werkelijke risico
Wie alleen naar het borgstellingsbedrag kijkt, mist een belangrijk deel van het dossier. De reikwijdte van de verplichting zit vaak in bepalingen over rente, kosten, looptijd, toekomstige kredietruimte en opeisbaarheid. Een borgstelling van €50.000 kan in sommige gevallen ook betrekking hebben op rente en invorderingskosten, als dat zo is overeengekomen.
Let in ieder geval op vijf punten:
- Het maximumbedrag: staat er een absoluut plafond, inclusief rente en kosten, of komen die er nog bovenop?
- De afgedekte verplichtingen: gaat het om één concrete lening of om alle huidige en toekomstige verplichtingen van de onderneming?
- De looptijd: eindigt de borgtocht na volledige aflossing van een lening, of loopt zij door zolang een kredietfaciliteit bestaat?
- De voorwaarden voor aanspreken: moet de financier eerst de bv uitwinnen, of mag hij de borg eerder aanspreken?
- De beëindiging: is schriftelijke bevestiging van ontslag uit de borgtocht nodig en wanneer krijgt u die?
Met name een borgstelling voor ‘alle bestaande en toekomstige verplichtingen’ verdient aandacht. Die formulering kan veel verder reiken dan de specifieke investering waarvoor u het gesprek oorspronkelijk voerde. Een heldere koppeling aan een concrete financiering, een vast maximum en een einddatum geven meer grip.
Wat gebeurt er als de onderneming niet betaalt?
Als de onderneming in betalingsproblemen komt, zal de financier eerst de kredietvoorwaarden beoordelen. Bij een betalingsachterstand, overschrijding van limieten of schending van convenanten kan een lening soms vervroegd opeisbaar worden. Daarna kan de financier de borg aanspreken, afhankelijk van de afspraken in de akte.
Betaalt de borg, dan krijgt deze doorgaans een regresvordering op de onderneming. In theorie kan de borg dat bedrag dus terugvorderen van de bv. In de praktijk is die vordering bij een faillissement vaak weinig waard, omdat de onderneming juist onvoldoende middelen heeft. Het regresrecht is juridisch relevant, maar geen betrouwbaar vangnet voor privévermogen.
De gevolgen kunnen verder gaan dan een eenmalige betaling. Een persoonlijke betalingsverplichting kan liquiditeit aantasten, investeringsplannen vertragen en de mogelijkheid beperken om later privé of zakelijk te financieren. Bij meerdere aandeelhouders ontstaat bovendien een bestuurs- en relatievraag: draagt ieder een gelijk deel van het risico, en is dat in lijn met de zeggenschap en het rendement dat ieder ontvangt?
Zo beoordeelt u een borgstelling strategisch
Een borgstelling hoeft geen verkeerde keuze te zijn. Zonder aanvullende zekerheid loopt een groeikans soms vertraging op, terwijl de onderneming met financiering aantoonbaar meer rendement kan realiseren. De vraag is of het extra rendement opweegt tegen het neerwaartse risico, ook als de gunstige prognose niet uitkomt.
Werk daarom met een scenario dat niet uitgaat van de begroting, maar van tegenslag. Wat gebeurt er als omzet zes maanden achterblijft, een grote klant later betaalt of marges dalen? Kan de onderneming de verplichtingen dan nog dragen? En als dat niet lukt: welk deel van uw privévermogen komt werkelijk in beeld?
Maak ook onderscheid tussen beheersbaar en onbeheersbaar risico. Een financiering voor een order met vaste afnemers en gezonde marge is anders dan een krediet voor een ongeteste marktintroductie. Bij het tweede scenario is een lagere borglimiet, gefaseerde financiering of aanvullende eigen inbreng vaak logischer dan een brede persoonlijke garantie.
Een zorgvuldig proces kent meestal vijf stappen:
- Breng de volledige financieringsbehoefte en alle zekerheden in kaart.
- Lees de borgstellingsakte naast de kredietovereenkomst, niet los daarvan.
- Bereken de privé-impact bij het maximale scenario, inclusief rente en kosten.
- Onderhandel over bedrag, looptijd, afbouw en de precieze scope.
- Laat complexe of omvangrijke afspraken vooraf juridisch en financieel toetsen.
Die laatste stap is geen formaliteit. Zeker bij een borgstelling door een bestuurder, aandeelhouder of partner kunnen de persoonlijke omstandigheden, de huwelijksgoederensituatie en de formulering van de akte van grote invloed zijn.
Onderhandelen over minder risico
Financiers vragen vaak om zekerheid omdat zij geen alternatief zien, niet omdat een onbeperkte borgstelling hun enige optie is. U kunt voorstellen om de borgtocht jaarlijks af te bouwen zodra bepaalde omzet-, aflossings- of solvabiliteitsdoelen zijn gehaald. Ook is een combinatie mogelijk van een lagere borgstelling met pandrecht op debiteuren, een hogere eigen inbreng of een kortere kredietlooptijd.
Bij meerdere aandeelhouders is proportionaliteit essentieel. Iemand met 20 procent van de aandelen die voor 100 procent van de schuld borg staat, neemt een risico dat niet vanzelfsprekend past bij zijn economische belang. Dat kan verdedigbaar zijn, maar alleen als daar een bewuste afspraak, passende zeggenschap of compensatie tegenover staat.
De sterkste onderhandeling ontstaat wanneer u uw cijfers op orde hebt. Actuele managementinformatie, een realistische liquiditeitsprognose en inzicht in onderpand maken het makkelijker om de financier te overtuigen dat een beperkte borgtocht voldoende is. Zekerheid is uiteindelijk een prijs voor onzekerheid. Hoe beter u die onzekerheid reduceert, hoe minder privégarantie u mogelijk hoeft af te geven.
Een zakelijke borgstelling verdient dus dezelfde aandacht als de investering die ermee wordt gefinancierd. Kapitaal kan groei versnellen, maar alleen wanneer de voorwaarden passen bij de draagkracht van de onderneming én bij het vermogen dat u buiten die onderneming wilt beschermen.
