Vraag een ondernemer hoe het gaat met zijn bedrijf en de kans is groot dat je een zelfverzekerd antwoord krijgt. “Goed.” “We groeien.” “Druk, maar positief.” Soms gevolgd door een anekdote over klanten, personeel of plannen die nét op het punt staan te landen. Het klinkt overtuigend. Vaak is het dat ook.
Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat ondernemers structureel hun eigen vaardigheden en kansen overschatten — een vorm van zelfvertrouwen die nodig is om te beginnen, maar riskant wordt zodra cijfers en realiteit uit beeld raken (Journal of Business Venturing). Dat spanningsveld is typerend voor ondernemerschap: zonder vertrouwen geen start, zonder inzicht geen houdbaarheid.
Vraag daarna niet hoe druk het is, maar hoe hoog de winst werkelijk is. Of wat er onderaan de streep overblijft na kosten, belastingen en tegenvallers. Dan verandert het gesprek vaak. Zinnen worden voorzichtiger. Antwoorden vager. “Ongeveer.” “Dat moet ik even navragen.” “Mijn boekhouder heeft die cijfers.”
En precies daar begint het probleem.
Waarom ondernemers zichzelf overschatten
Ondernemersvertrouwen: kracht en valkuil
Ondernemerschap vraagt een zekere mate van zelfoverschatting. Zonder geloof in jezelf begin je geen bedrijf. Je neemt risico’s, stapt ergens in zonder garantie, overtuigt anderen terwijl de uitkomst onzeker is. Dat is geen bug, dat is een feature.
Maar diezelfde eigenschap wordt een probleem zodra vertrouwen losraakt van realiteit.
Veel ondernemers voelen dat het goed gaat, zonder het te weten. En gevoel is een slechte boekhouder.
De mythe van “het loopt wel”
Een veelgehoorde uitspraak: “Het loopt wel.”
Wat dat precies betekent, blijft meestal onduidelijk.
Loopt het qua omzet?
Qua winst?
Qua cashflow?
Of vooral qua drukte?
Drukte wordt vaak verward met succes. Een volle agenda voelt als vooruitgang. Maar druk zijn zegt niets over marge, niets over efficiëntie en al helemaal niets over toekomstbestendigheid.
Sterker nog: veel bedrijven gaan niet failliet door gebrek aan klanten, maar door gebrek aan inzicht.
Cijfers voelen onpersoonlijk (en confronterend)
Waarom kennen zoveel ondernemers hun cijfers niet?
Niet omdat ze dom zijn. Integendeel. Vaak omdat cijfers confronterend zijn. Ze halen het romantische beeld van ondernemen onderuit.
Cijfers laten zien:
- dat omzet niet hetzelfde is als winst
- dat groei soms geld kost in plaats van oplevert
- dat “druk” vaak betekent: slecht ingericht
En dus schuiven ondernemers het weg. Boekhouding wordt iets voor later. Of voor de accountant. Of voor “als het groter wordt”.
Maar groter worden zonder inzicht vergroot vooral de problemen.
De overschatting zit niet alleen in ego
Het is te makkelijk om dit af te doen als arrogantie. In werkelijkheid is het subtieler.
Veel ondernemers overschatten zichzelf omdat:
- ze hun vak goed beheersen
- klanten tevreden zijn
- het bedrijf zichtbaar draait
Dat voelt als bewijs. Maar vakmanschap is geen financiële strategie. Tevreden klanten betalen geen rekeningen als de marge verkeerd zit. En zichtbare activiteit maskeert vaak structurele inefficiëntie.
Het bedrijf functioneert, maar het rendement blijft onduidelijk.
Omzetfetisjisme
Een klassieker: trots vertellen over omzet, maar geen idee hebben van nettowinst.
Omzet is aantrekkelijk. Het klinkt groot. Het groeit makkelijk in gesprekken. Maar omzet zonder context is betekenisloos.
Twee bedrijven met dezelfde omzet kunnen financieel in compleet verschillende werelden leven. Het verschil zit in:
- kostenstructuur
- schaalbaarheid
- afhankelijkheid van de ondernemer
Toch sturen veel ondernemers op omzet, omdat het tastbaar is. Winst voelt technischer. Minder sexy. Minder zichtbaar.
En precies daar gaat het mis.
“Mijn boekhouder weet dat”
De boekhouder is voor veel ondernemers een mentale parkeerplaats voor verantwoordelijkheid. De cijfers bestaan ergens, dus het zal wel goed zijn.
Maar een boekhouder kijkt achteruit. Die registreert wat al gebeurd is. Ondernemen gaat over vooruitkijken. Over keuzes maken voordat de cijfers zich aandienen.
Wie zijn cijfers niet begrijpt, bestuurt zijn bedrijf via de achteruitkijkspiegel.
Dat werkt. Tot het niet meer werkt.
Groei als automatisme
Een andere vorm van overschatting: denken dat groei altijd de volgende logische stap is.
Meer klanten. Meer personeel. Groter pand. Hogere kosten. Complexere processen.
Groei wordt zelden vooraf financieel doorgerekend. Het voelt als vooruitgang, dus het zal wel kloppen.
Maar groei vergroot alles. Ook fouten. Ook inefficiëntie. Ook stress.
Zonder cijfers is groei geen strategie, maar gokken.
Waarom dit zelden hardop wordt gezegd
Omdat het ongemakkelijk is. Niemand wil horen dat hij zijn eigen bedrijf niet begrijpt. Zeker niet van buitenaf.
Daarnaast heerst er een cultuur waarin ondernemers vooral inspirerend moeten zijn. Succesverhalen verkopen beter dan nuchtere analyses. Twijfel is geen merk.
Dus blijven veel ondernemers doen alsof ze controle hebben. Terwijl ze eigenlijk varen op ervaring, intuïtie en hoop.
Dat gaat vaak jaren goed. Tot er iets verandert. Een crisis. Een kostenstijging. Personeelsproblemen. Dan blijkt hoe dun de fundering is.
Wat ondernemers wél zouden moeten weten
Het gaat niet om ingewikkelde dashboards of MBA-modellen. De basis is verrassend simpel.
Elke ondernemer zou op elk moment moeten kunnen beantwoorden:
- Wat is mijn echte maandelijkse winst?
- Waar verdien ik geld aan, en waar niet?
- Hoe afhankelijk is dit bedrijf van mij persoonlijk?
- Wat gebeurt er als de omzet 20% daalt?
Niet globaal. Niet “ongeveer”. Maar concreet.
Wie dat niet kan, runt geen bedrijf. Die runt een bezigheid.
Overschatting is soms zelfbescherming
Er zit ook iets menselijks achter. Ondernemen is onzeker. Cijfers maken die onzekerheid concreet. Dat kan verlammend werken.
Dus kiezen mensen voor optimisme. Voor verhalen. Voor vertrouwen op ervaring.
Dat is begrijpelijk. Maar het heeft een prijs.
Want de realiteit haalt je altijd in. De enige vraag is wanneer.
De ironie
Het ironische is dat ondernemers die hun cijfers wél kennen, vaak minder stoer overkomen. Minder bravoure. Meer nuance.
Ze praten niet in slogans, maar in marges. Niet in dromen, maar in scenario’s.
En juist zij bouwen meestal de bedrijven die blijven staan.
Niet omdat ze pessimistisch zijn. Maar omdat ze zichzelf minder overschatten.
Tot slot
Ondernemerschap vraagt lef. Maar duurzaam ondernemen vraagt eerlijkheid. Naar jezelf toe, vooral.
Cijfers zijn geen beperking. Ze zijn een hulpmiddel. Een vorm van vrijheid, zelfs. Omdat ze keuzes mogelijk maken voordat je klem zit.
Wie zijn cijfers niet kent, gokt.
Wie zichzelf overschat, loopt harder dan hij kijkt.
En dat gaat zelden goed, hoe druk het ook lijkt.
FAQ – Veelgestelde vragen over ondernemers en cijfers
Waarom kennen veel ondernemers hun cijfers niet goed?
Omdat cijfers confronterend zijn en vaak worden uitbesteed aan boekhouders. Daarnaast focussen ondernemers zich liever op klanten en groei dan op analyse.
Is intuïtie niet belangrijk in ondernemen?
Zeker. Maar intuïtie werkt alleen goed in combinatie met inzicht. Zonder cijfers wordt intuïtie al snel wishful thinking.
Welke cijfers zijn het belangrijkst voor ondernemers?
Winst, cashflow, vaste lasten, marge per product of dienst en de afhankelijkheid van de ondernemer zelf.
Wanneer wordt groei een probleem?
Als groei plaatsvindt zonder inzicht in kosten, capaciteit en rendement. Groei vergroot bestaande fouten.
Hoe vaak moet een ondernemer zijn cijfers bekijken?
Idealiter maandelijks. Niet om te micromanagen, maar om trends en risico’s vroeg te herkennen.
Lees hier meer over ondernemerschap.